milsiz nedir?

milsiz, bağımsız ve yükselen sanatçının işinin stüdyoda küflenmediği yer. Galerinin ve plak şirketinin geride bıraktığı sanatı alıp gerçek odalara taşıyan melez bir sanat pazarı ve dağıtık sergi ağı — kafeler, barlar, meydanlar.

Duvarlar ve hoparlörler kulak kabartmış. Galeri yok, plak şirketi yok — sadece işini asacak bir duvar, çalacak bir hoparlör ve seni dinleyen bir oda.

milsiz aynı anda iki iş görür: görsel işi mekânların duvarına asar, müziği mekânların radyosunda çalar. Sanatçıyla mekân eşittir; milsiz aralarında ne konuştularsa onu kaydeder — oranı kimseye dayatmaz.

Bir araya getirdiklerimiz

milsiz'in birbirine bağladığı insanlar, yerler ve işler — ve buluştukları kanallar. Her kanal bir iş görür: birleştirir, canlandırır, gösterir, anlatır ya da paylaştırır. Hepsinin altında değişmeyen tek şey: önce sanatçı.

Felsefe ve ilkeler

Kuzey yıldızımız tek: sanatın, onu yapanın elinde kaldığı bir ekonomi.

Neye inanırız

• Sanatçı önce gelir. Bahşişten %0 komisyon alırız; bir satışta sanatçı koyduğu fiyatın tamamını alır, platform ücretini ödemede alıcı üstlenir.
• Aracıyız, patron değil. Mekân komisyonu, süre, lojistik — hepsi iki taraf arasında konuşulur. Biz hüküm vermeyiz; konuşulanı kaydeder, sözü uygularız.
• Galeri yok, plak şirketi yok. Araya eşik bekçisi koymayız — duvarı, hoparlörü ve mahalleyi koyarız.
• Sanat sunulmaz, denk gelinir. Akış sana iş “servis etmez”; sen bir odada, bir şarkı çalarken, yanında o iş üstüne diyeceği olan biri varken ona çarparsın.
• Yerel ve fiziksel. Ağ gerçek mekânların üstünde durur — sanat bir yerin parçası olur, profilde bir kare değil.

Bunu sıfırdan uydurmadık. Bağımsız sanatçıyı merkeze koyan, mülkiyeti ve kararı işi yapanla paylaşan uzun bir geleneğin içinden geliyoruz. Bizim yaptığımız, bu modeli henüz değmediği bir yere taşımak — sokağa çıkmış sanata.

Nasıl çalışır?

Dört insan, tek ağ: sanatçı, mekân, küratör ve koleksiyoner.

Sanatçı işini yükler — bir eser ya da bir parça — ve durumunu seçer: taslak, sergide (görünür ama satışta değil) ya da satışta.

Mekân haritadaki yerini doğrular, başvuruları açar, sergi kurar, kendi radyosunu yayına sokar.

İkisi bir collab’da el sıkışır: iş nereye asılacak ya da nerede çalacak, komisyon, süre, lojistik. milsiz ödemeyi, ödemenin dağıtımını ve istenirse lojistiği üstlenir; satış olduğu an payları kendiliğinden böler.

Koleksiyoner gezinerek keşfeder — akışta değil, bir mekânda, bir sokakta. Beğenir, bir ruh hali (mod) iliştirir, bahşiş bırakır ya da satın alır.

İnsan

İnsan: milsiz.art’a uğrayan herkes. Sanatçı, koleksiyoner, mekân sahibi, küratör ya da öylesine gezinen biri — hepsi “insan”.

“Kullanıcı” demeyiz. Çünkü buradaki iş bir ürünü tüketmek değil; bir işe bakmak, bir odayı duymak, geçerken bir fikir bırakmak.

Roller — sanatçı, koleksiyoner, mekân, küratör — bir insanın kim olduğunu değil, o an ne yaptığını söyler. Bir insan aynı anda birkaç rolü birden taşıyabilir: sabah satan, akşam koleksiyon yapan.

Sokak

Sokak: milsiz’in gezilebilir dünyasından bir kesit — mekânların binaya, eserlerin duvara döndüğü bir kavşak. Akış değil, bir mahalle.

Sokakta yürür, duvarlardaki işlere göz gezdirir, bir kafeye dalıp o an ne çaldığını duyarsın. Her bina gerçek bir mekân, her duvarda gerçek işler. Sokaklar birbirine portallarla açılır — Don Kişot, Elm, Pera; her birinin kendi havası, kendi kokusu.

Sokak, milsiz’i bir yer yapar: oyalanmayı, denk gelmeyi, bağlamı geri verir. Bir iş; bir odada, bir şarkı çalarken, yanında o iş üstüne diyeceği olan biri varken çok daha fazlasını anlatır.

Sakin: Her sokağın bir sakini vardır — sokakta dolaşan, seni selamlayan, bir işe tıkladığında onu kendi gözünden eleştiren bir karakter. Don Kişot’un sakini Vincent van Gogh; Elm’inki Karl Marx, Pera’nınki Sherlock Holmes, Özgürlük’ünki Mustafa Kemal Atatürk. Her sakinin gözü başka şeye takılır: kimi renge ve duyguya, kimi sınıfa ve emeğe, kimi bir ipucuna, kimi de medeniyete bakar.

Mekân

Mekân: eserlerin asıldığı, performansların yaşandığı fiziksel yer — kafe, bar, galeri, salon, lobi. Haritada bir nokta; sahibi doğruladığı an bir “mekân” olur.

Mekânın elinde iki şey vardır: duvar ve hoparlör. Duvarında sergi açar, hoparlöründen kendi radyosunu çalar. Kendi sayfasını tasarlar, başvuruları açıp kapatır, sergi kurar.

Oda zaten başlı başına bir program. milsiz mekâna o odayı yönettiği konsolu verir.

Eser

Eser: görsel bir iş. Durumu, onun hayat çizgisini anlatır — taslak, sergide (görünür ama satışta değil), satışta (hemen al), satıldı.

Nadirlik: tek (unique), edisyon ya da açık. Orijinalin yanında, talep geldikçe basılan baskı ve sticker gibi varyantlar tanımlanabilir.

Bir eserin sahiplik geçmişi kayıtlıdır; her el değiştirdiğinde zincire bir halka eklenir. Esere bir “film müziği” — küratörün seçtiği parçalar — iliştirilebilir. Eser tek başına (solo) ya da çok elden (collab) çıkabilir.

Müzik

Müzik: bir parça. Topluluk yükler ya da platform barındırır. Durumu: taslak, yayında, radyo onayı bekliyor, radyoya hazır.

Lisans, sanatçı ne kadar açarsa o kadar açıktır: “tüm hakları saklı”dan türlü Creative Commons seçeneğine. Künye (kimler emek verdiyse), bağlantılar, türler ve parçanın doğduğu mekânlar — hepsi parçayla birlikte gezer.

Bir müzik, bir mekânın kütüphanesine ya da çalma listesine ancak aktif bir collab izniyle girer.

Sergi

Sergi: bir mekândaki seçki — istenirse tarihli. Çevrim dışı (fiziksel mekânda) ya da çevrim içi (bir URL’de) olabilir.

Sergi ya mekânın açılış saatlerine uyar ya da kendi tarihini koyar. Sanatçılar eserini sergiye başvurarak sunar; mekân ya da küratör ya alır ya çevirir. Başvurular kapandı mı, içeri yeni iş girmez.

Radyo

Radyo: bir mekânın sıraya dizdiği parçaların hiç kesilmeyen yayını. Mekân yayını “on air” aldığı an dinleyiciye açılır.

Tek bir yayın, ortak bir kulak: herkes aynı anda aynı şeyi duyar. Sokakta bir mekâna girdiğinde, o mekânın tam o an çaldığını canlı duyarsın — oda neyi çalıyorsa sokak da o.

Kürasyon ve küratör

Kürasyon: özenle seçilmiş bir derleme — eserler, sanatçılar, mekânlar ya da sergiler. Anasayfadaki seçkiler (sistem kürasyonu) ya da tek bir sergiye özel olabilir.

Küratör seçer, sıraya dizer ve bir amaca bağlar (mesela anasayfaya). İyi bir sergi kuran küratör, oradan gelen satıştan pay alır — yani iyi kürasyon karşılığını bulur, kendi kendini besleyen bir döngü döner.

Mod

Mod: topluluğun iliştirdiği bir duygu etiketi — “melankolik”, “umutlu” ya da bir emoji. Bir esere veya parçaya, o işin sende bıraktığı izi tutturursun.

Mod ne yıldız ne puan. Bir işi ölçmez; sana nasıl dokunduğunu söyler. Herkes bir işe en çok birkaç mod bırakabilir; bir mod tek bir dile (tr/en) ait olabilir ya da dilden bağımsız, evrensel.

Bahşiş

Bahşiş: bir sanatçıya, karşılığında hiçbir şey beklemeden bırakılan destek.

Komisyon almayız — bahşişin tamamı (yalnızca ödeme ve döviz masrafı düşülerek) sanatçıya gider. Bahşiş, “bu iş bana dokundu”nun para hâli: satın almadan da bir işin arkasında durmanın yolu.

Mekân ↔ sanatçı iş birliği

En yaygın collab: bir sanatçı işini bir mekâna önerir ya da bir mekân bir sanatçıdan iş ister. Konu görsel bir eser, bir parça ya da yeni bir iş (ısmarlama) olabilir.

Anlaşmada şunlar yazılır: mekân komisyonu (%), asgari süre, ihbar süresi ve lojistik sorumluluğu — sanatçı mı gönderir, mekân mı, yoksa yerinden teslim mi.

Müzikte ayrıca lisans kapsamı netleşir: parça yalnızca mekân sayfasında mı görünür, çalma listelerine eklenebilir mi, mekânda çalınabilir mi, milsiz radyosunda yayınlanabilir mi.

Tek anlaşma, tek paylaşım, peşine düşmek yok.

Örnek mekân ↔ sanatçı sözleşmesine bak →

Sanatçı ↔ sanatçı iş birliği

Mekânsız, komisyonsuz: iki (ileride daha çok) sanatçının ortak üretim anlaşması. Müzik, görsel, karma ya da henüz belirsiz (açık) olabilir.

Katılımcıların rolleri — ortak üretici, konuk, prodüktör, söz yazarı, görsel — ve isteğe bağlı gelir payları (%, toplamı 100) tanımlanır. Herkes kabul edince collab “aktif” olur; ortaya çıkan eserler ve parçalar çıktı olarak biriktirilir.

Örnek sanatçı ↔ sanatçı sözleşmesine bak →

Şartlar, süre ve fesih

Bir collab kurallarıyla yaşar.

Asgari süre boyunca (örneğin 90 gün) yalnızca karşılıklı bitiş mümkündür. Bu süre dolduktan sonra taraflardan biri ihbar süresi vererek (örneğin 30 gün) ayrılabilir.

Amaç iki tarafı da korumak: ne sanatçı bir gecede duvardan iner, ne mekân süresiz bağlanır. Şartları milsiz dayatmaz; taraflar konuşur, milsiz kaydeder ve uygular.

İşbirliği örnekleri

Gerçek bir işbirliği sözleşmesinin nasıl göründüğüne dair örnek belgeler — collab’lar sayfasından indirilen sözleşmenin birebir aynısı, yalnızca örnek taraflarla doldurulmuş.

Belgeler “ÖRNEK · EXAMPLE” filigranıyla işaretlidir ve bağlayıcı değildir; yalnızca biçimi ve kapsadığı maddeleri göstermek içindir.

Komisyon ve paylaşım

Sanatçı önce gelir.

• Bahşiş: %0 komisyon.
• Doğrudan satış (mekânsız): aslan payı sanatçınındır; platform ücretini ödemede alıcı üstlenir.
• Sergi satışı (mekân/küratör üzerinden): önce platform, mekân (collab’da konuşulan oran) ve küratör payları düşülür; geri kalan sanatçınındır.

Oranı milsiz tek başına dayatmaz; mekân komisyonu her collab’da yeniden konuşulur. Altyapının maliyeti platformun payından çıkar — sanatçının sırtına yüklenmez.

Ödemeler

Para akışı apaçık: koleksiyoner öder, teslim ya da teslim alma onaylanana kadar para emanette bekler, sonra paylar kendiliğinden bölünüp sanatçıyla mekâna geçer.

milsiz teknik bir aracıdır — kayıt mercii değil. Uluslararası ödemeler düzenlemeye tabi bir kuruluş üzerinden akar. Sanatçıdan peşin ücret istenmez; konuşulan tek şey bahşiş ile satıştaki paydır.